Mimarlıkta Çevre Dostu Sürdürülebilir Yapı Malzemeleri

Hızla betonlaşan dünyamızda çevre kirliliğinin ve enerji tüketiminin temel kaynağı yapılı çevredir. Bu etkiyi azaltmak adına, mimari tasarımda sürdürülebilirlik ilkelerine uygun kararlar alarak daha ekolojik yapılar üretebiliriz. Sürdürülebilir mimari ilkeleri tasarımın her ölçeğini kapsasa da malzeme ölçeği, mimarın en çok müdahale edebileceği alandır. Dolayısı ile yapı tasarımında sürdürülebilir yapı malzemeleri seçerek çevre dostu binalar tasarlamalıyız.

Sürdürülebilir Yapı Malzemeleri

# CLT – Çapraz Lamine Ahşap

Ahşap tarih boyunca en çok kullanılan yapı malzemeleri arasında üst sıralarda yer bulmuştur. Ahşap yapı malzemesinin binlerce yıldır süregelen kullanımının geçerli sebepleri vardır. Bunlardan bazıları;

  • Ahşabın hammaddesi olan ağacın yerelliği ve kolay bulunabilir olması
  • Ahşap malzemenin atmosferdeki karbonu emerek havayı temizlemesi
  • Basit işçilik ve nispeten düşük maliyetli olması
  • Doğal bir malzeme oluşu ile insan sağlığına daha az zarar vermesidir.

Ahşap Yapı Malzemesi yazımızı okuyarak konu hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Çapraz Lamine Ahşap malzemesi
Çapraz Lamine Ahşap – ©Kizapold, Wikimedia

21. yüzyılda ise ahşabın zayıf yönleri araştırılıp, çelik ve betonarmeye alternatif olacak yeni bir kompozit malzeme üretildi. Bu malzeme temel anlamda ahşap panellerin tutkal ve pres makinesi yardımıyla üst üste yapıştırılması ile ortaya çıkarılmıştır. CLT‘nin hem çekmeye hem de basınca dayanıklı olması için lifleri birbiri üzerine dik yerleşecek şekilde yapıştırılır. Böylece hem ekolojik bir yapı malzemesi olan ahşabın olumlu özelliklerinin korunduğu, hem de daha dayanıklı ve büyük yapılar yapma imkanı tanıyan yeni bir ahşap teknolojisi oluşturulmuştur.

# Kerpiç

Saman, su ve toprak gibi doğal kaynakların karışımından elde edilen kerpiç, ülkemizde de tercih edilen ekolojik yapı malzemeleri arasındadır. Samanın kullanılma sebebi toprağı bir arada tutarak lifli yapısıyla dayanımını arttırmaktır. Yerel mimari geleneklerde sıkça rastladığımız kerpiç, 10 bin yıldır yapıların ana malzemesi olmuştur.

Kerpiç içerdiği bileşimler sayesinde doğal bir ısı yalıtım malzemesidir. Bu sayede ek bir ısı yalıtım katmanına ihtiyaç duymuyor, ısıtma ve soğutma maliyetlerini düşürüyor. Enerji verimli ve sürdürülebilir yapı malzemeleri için iyi bir örnek olan kerpiç, her ne kadar vernaküler mimari malzemesi olsa da bazı modern yapılarda kullanıldığı da görülmüştür.

Kerpiç malzemesi yekpare çalıştığı için aynı zamanda bir taşıyıcı yapı malzemesi olarak da işlev görür. Mimari tasarımda kıvrımlı duvarlara da imkan tanımaktadır.

  • Düşük karbon ayak izi
  • Malzeme bileşenlerinin yerel bulunabilirliği sebebiyle düşük maliyet
  • Sağlıklı bir malzeme olması
  • Tek katlı yapılar için yüksek deprem dayanımı
  • Su geçirimsizlik ve iklim şartlarına uyum
  • Lifli yapısı sayesinde ses geçirimsizlik

# Bambu

Sürdürülebilir yapı malzemelerinden biri olan bambu
Bambu

3-5 yıl aralığında oldukça uzun yüksekliklere ulaşabilen bambu ağacı, %100 geri dönüştürülebilir bir yapı malzemesi sağlar. Liflerinin uzun yönde çok sağlam uzaması sayesinde, bambu çok dayanıklı bir malzemedir. Ayrıca mükemmel bir çekme dayanımına sahiptir.

# Taş

Eski çağlardan beri insanlar çeşitli taşları ve kayaları üst üste koyarak içinde barınabilecekleri çeperler oluşturmuşlardır. Mağaraları taklit ederek oluşturdukları bu ilkel mekanları ustalıkla biçimlendirmiş ve giderek daha güzel görünen yapılar inşa etmişlerdir. Farklı doğal süreçlerin ürettiği taşlar, içindeki minerallere ve oluşum yöntemine göre seçilerek yapılarda özenle kullanılmıştır. Sertliğine ve boşluklu yapısına göre bazı taşlar yapının ana bileşeni olarak tercih edilmiş. Bazıları ise kaplama malzemesi olarak kullanılmıştır.

Ekolojik yapı malzemesi doğal taş
Doğal Taş

Taş yapılar soğuktan koruduğu gibi yazın serin bir mekansal atmosfer sağlar. Taşlar herhangi bir zararlı kimyasal gaz ortaya çıkarmaz ve ateşe de oldukça dayanıklıdır. Bir taş çeşidini yapıda kullanmak için genelde ek malzemelere ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu ise fiziki ya da kimyasal karışım sebebiyle oluşacak çevre kirliliğini sıfıra indirgemektedir. Doğal taşlar çoğu zaman elde edildikleri şekilde yapısına dokunmadan doğrudan yapı malzemesi olarak kullanıldığı için basit, kullanışlı ve çevre dostudur.

# Hempcrete

Çevre dostu sürdürülebilir yapı malzemeleri arasında olan Hempcrete
Hempcrete – ©Jnzl’s Photos, Flickr

Hemp, kenevir anlamına gelir. Kum, kenevir ve kireç karışımından elde edilen bu malzeme ısı yalıtımı sağlayan sürdürülebilir bir üründür. Panel halinde kullanılabildiği gibi, çoğunlukla bloklar halinde üretilip duvarın çekirdek malzemesi olarak kullanılır. Bu son derece hafif ve etkili bloklar harç benzeri bağlayıcı malzemeler ile bir arada tutturulur. Her ne kadar beton kadar dayanıklı olmasa da, kuruduğunda büzüşüp çatlamadığı için sürdürülebilir bir malzemedir. Ayrıca, yangın dayanımı ve ses geçirimsizliği de yüksektir.

# Miselyum

Miselyum mantar kökü
Miselyum

Miselyum, mantarların yer altında kalan bitkisel bazlı lifli kısmıdır. Kurutulup yapı malzemesi olarak değerlendirilebilir. Mantar kökü, çoğunlukla yalıtım ve zemin kaplama malzemesi olarak kullanılmaktadır. Gelecekte plastik yapı malzemelerinin yerini almaya aday olan sürdürülebilir yapı malzemeleri arasındadır. En önemli özellikleri ise yangın dayanımı, ısı yalıtım özelliği ve su geçirimsizliğidir. Ayrıca, hafif olması sebebiyle taşınabilirliği çok daha kolay ve ucuzdur.

# Kil Bazlı Tuğla

Kil volkanik patlamalar sonucu oluşmuş taşlardan elde edilen doğal, çevre dostu, sürdürülebilir ve geri dönüştürülebilir yapı malzemesidir. İçerisinde kalker, demir oksit, silis gibi mineraller barındıran kil, su çekme özelliği sebebiyle nemli bir malzemedir.

Kil bazlı tuğla yapı malzemesi
Kil Bazlı Tuğla

Kile su katıldığı zaman kolaylıkla şekil verilebilen bir yapı kazanır. İçeriğindeki yanıcı bileşimler sebebiyle bu su çabucak buharlaşır ve kil malzemesi sertlik kazanarak şeklini korur. İlk çağlardan beri insanlar bu tarz zengin içerikli toprak ve taşlardan tuğlalar üretmektedir. Kil bazlı tuğla ise yazın serin kışın içeriyi sıcak tutarak eşsiz bir malzeme olarak karşımıza çıkmaktadır.

# Geri Dönüştürülebilir Kauçuk

Kauçuk 2 türlü üretilmektedir. İlki petrol türevi hammaddeler ile üretilen ve doğaya oldukça zarar veren sentetik kauçuktur. Diğeri ise kauçuk ağacından elde edilen ve geri dönüştürülebilir olandır.

Geri dönüştürülebilir kauçuk ekolojik yapı malzemesi
Kauçuk Yapı Malzemesi

Yırtılmaya ve çekmeye karşı çok dirençli olan kauçuk, yüksek bir elastikliğe sahiptir. Kauçuk kaplamalar yapı tasarımında çoğunlukla zemin kaplamalarında kullanılır. Spor salonlarının ve yürüyüş yollarının zeminlerinde tercih edilmektedir. Ayrıca kauçuk, çocuk parklarında düşme yoluyla gerçekleşecek yaralanmaları önlemek için de kullanılır. Üzerinde yürüdüğünüz zaman oldukça yumuşak bir hissiyat veren kauçuk kaplama, dış mekanların yumuşak zemin ihtiyacını karşılamak için doğru bir tercihtir. Fakat geri dönüştürülebilen kauçuğu tercih etmelisiniz.

# Gazete Ahşabı

Newspaper Wood isimli Hollanda firması 2003 yılında kuruldu. Bu girişim, geleneksel yolu izleyerek ağaçtan gazete kağıdı üretmek yerine gazeteyi ahşaba dönüştürerek süreci tersine çeviriyor. Hammadde olarak kağıt kullandığından dayanımı düşük bir malzemedir. Dolayısı ile strüktürel anlamda henüz kullanıma uygun değil. Bunun yerine ahşap görünümlü mobilyalar oluşturmanız mümkün. Ancak yine de bir defa okunup bir kenara atılan gazetelerin dekorasyon alanında kullanılması son derece çevre dostu bir fikir.

# Timbercrete

Listemizin son sırasındaki sürdürülebilir inşaat malzemesi Timbercrete’dir. Atık ahşap talaşlarının beton ile karıştırılması ile oluşur. Kelimenin ingilizce açılımına baktığımızda timber=ahşap iken “crete” ise beton anlamına gelen concrete kelimesinden gelmektedir. Betona göre daha hafif ve daha düşük karbon salınımına sahiptir. Tuğla, panel ve blok gibi farklı boyut ve şekillerde üretilebilmektedir.

Önceki İçerikKorint Düzeni Mimarisi | Özellikler – Örnekler
Sonraki İçerikPantheon Tapınağı: Roma Mimarlığının Uç Noktası

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz