Parthenon Tapınağı Mimari Özellikleri – En Önemli Tapınak

Parthenon Tapınağı dünya mimarlık tarihinin ve Yunan kültürünün en önemli simge yapılarından biridir. M.Ö 447-432 yılları arasında Atina’da inşa edilmiştir. Athena’ya atfedilerek yapılmış olan Parthenon, Akropolis Tepesi’nde bulunan en büyük ve en önemli tapınaktır. Yunan klasik dönem mimarisinin ise en büyük yapısıdır. Ayrıca Atina demokrasisi denince akla gelen sembol yapılardan biridir.

Günümüzdeki Parthenon Tapınağı Perslerin M.Ö 480 yılında Atina işgalinde yandıktan sonra yerine yapılan yeni Parthenon’dur. İlk Parthenon Tapınağı’nın günümüzde olduğu gibi tek renk değil, kırmızı, mavi ve altın sarısı renklerinde olduğu söylenmektedir.

Parthenon Tapınağı Mimari Özellikleri

  • Yapı bütün şehirden kolaylıkla görülebilsin diye ünlü Akropol Tepesi’nin uç kısmına inşa edilmiştir. Yapının mimarları Kallikrates ve İknitos’tur. Boyutları 30,9 metreye 69,5 metre civarındadır. Parthenon Tapınağı’nın genişlik ve yüksekliği arasındaki oran altın orana çok yakındır. Öyle ki bu yapı, altın oranın insanlar tarafından kullanıldığı ilk eserlerden biridir.
Parthenon zemin kat planı
Parthenon Tapınağı’nın planı (Herodotus, 2017)
  • Tapınakta malzeme olarak temel kısmında kireçtaşı kullanılmış olup, geriye kalan tüm elemanların malzemesi pantelikon mermeridir.
  • Parthenon, dor üslubu ile tasarlanmış ve dorik düzen denince akla ilk gelen yapılardan biridir. Hatta yapı, çoğu mimarlık tarihçisine göre dor düzeninin zirve noktasıdır (Büyüközer 2019, para. 2).
  • Dor Düzeni Mimari Elemanları konulu yazımızda da anlattığımız üzere triglifler, friz üzerindeki yivli tabletlerdir. Alında birer çıkıntı gibi duran triglifler arasında metop adı verilen boşluklar vardır. Parthenon Tapınağı’nın metopları ise döneminin en ihtişamlı heykel işçiliğine sahne olmuştur. Bu metoplarda Yunanlılar ve Amazonlar arasındaki savaşlar; Troyalılar, tanrılar ve devler arasında geçen amansız mücadeleler aktarılmıştır. Bu heykelleri sanat tarihine kazandıran kişi ise dönemin ünlü heykeltraşı Fidias’tır.
Parthenon'un üçgen alınlık detayı
Parthenon’un üçgen alınlık detayı [URL-1]
  • Tapınağın ön cephesinden bakıldığında dış taraftaki sütunları birbirine daha yakın konumlandırılmıştır. Ayrıca birçok dor tapınağında olduğu gibi sütunların orta kısımları daha şişkindir. Bilindiği gibi dor düzeni sütunları yukarıya doğru giderek daralır ve bu optik yanılsama sayesinde olduğundan daha uzun görünür. Parthenon Tapınağı sütunları o kadar yüksektir ki tepesine doğru bir iyon sütunu kadar incelir (Bridge 2015).
  • Yapının içinde biri büyük öteki küçük olmak üzere 2 oda bulunmaktadır. Büyük olan ve pronaos’tan girildiğinde bizi karşılayan odaya Cella denmektedir. Etrafı tek sıra halindeki sütunlar ile çevrili olan Cella’da 12 m yüksekliğindeki Athena heykeli yer alır. Bu heykeli de yine heykeltraş Fidias yapmıştır.
Parthenon Tapınağı Atena Heykeli
Parthenon Tapınağı içerisinde bulunan Athena Heykeli’nin 1/1 ölçekli replikası – Fotoğraf: Dean Dixon

Farklı Dinlerin Ortak Mabedi

Parthenon Tapınağı da tıpkı Ayasofya gibi dini gücün sembolü olarak görülen kutsal bir mekandı. Orjinalinde tapınak olarak inşa edilen yapı 6. yüzyılda kilise olarak kullanılmıştır. Osmanlı döneminde ise 1456 yılında camiye çevrilip bir minare eklenmiştir. Bazı tarihi kaynaklara göre 1687 yılında Türkler, tapınağı bir cephanelik olarak kullanmıştır. Cephanelik Venedikliler tarafından vurulduğunda ise cella duvarının etrafında bulunan friz büyük ölçüde zarar görmüştür. Venedikliler’in kontrolü altına girince, Parthenon yeniden kilise olarak kullanılmaya başlanmış ve minaresi yıkılmıştır. Ek olarak bu dönüşüm ile birlikte yapıya bir çan kulesi eklenmiştir. Fakat bu ögeler de günümüz Parthenon Tapınağı yapısında bulunmamaktadır. 19. yüzyılda ise tapınaktaki heykeller Britanya Müzesi’ne götürülmüş ve halen oradadırlar.

Osmanşı dönemindeki Parthenon Tapınağı Camii çizimi, Pierre Peytier
Parthenon’un Osmanlı dönemindeki halini gösteren sulu boya çalışması (Pierre Peytier, 1830’lar)

Tüm bu eklentiler, değişimler ve işlev değişiklikleri sonucunda Parthenon halen ayaktadır. Tarihin akışında yıpranması, zarar görmesi yapının öneminden hiçbir şey eksiltmemiştir.

Kaynaklar

Bridge, N. (2015). Architecture 101. Adams Media: Massachusetts

Gider Büyüközer Z. (2019). Anadolu Dor Mimarisi: MÖ 4. Yüzyıl. Anadolu Arkeolojik Araştırmaları Dergisi. Vol:2 102-165. DOI: 10.32949/Arkhaia.2019.10

Herodotus I. (Şubat, 2017). Parthenon’un Zemin Kat Planı.

LeQuire A. ve Dixon D. (1990). Athena Heykeli’nin Birebir Ölçekli Replikası (Heykel). Nashville, Centennial Park

[URL-1]: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=640741

Önceki İçerikMimari Portfolyo l Özgün Bir Portfolyo Nasıl Hazırlanmalıdır?
Sonraki İçerikFrank Lloyd Wright Eserleri | Doğada Eriyen Mimarlık

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz