Le Corbusier’in 5 İlkesi | Yeni Bir Mimarlığa Doğru

Le Corbusier 20. yüzyılın ve mimarlık tarihinin en önemli aktörlerinden biridir. Dünyaca ünlü modernist mimar Le Corbusier, Yeni Bir Mimarlığa Doğru isimli manifestosunda hayatı boyunca yapı tasarımlarında temel alacağı 5 ilkeyi sıralamıştı. Bu modern mimarlık ilkeleri daha sonra bir çok yapıda kullanılmış ve günümüze kadar sayısız mimarı etkilemiştir. Buna göre Le Corbusier’in 5 ilkesi sırasıyla şunlardır:

  • Pilotiler
  • Bant Pencere
  • Serbest Plan
  • Serbest Cephe
  • Teras Çatı (Çatı bahçesi)

Yeni mimarinin 5 ilkesi ilk olarak 1920 yılında Corbusier’in de kurucularından olduğu L’Esprit Nouveau dergisinde yayımlandı. Sonrasında ise Le Corbusier, toplu makalelerinden oluşan manifestosunu 1923’te kitap haline getirdi. Modernist mimarlara yol gösterici niteliğindeki bu eser 20. yüzyılın en önemli mimari kaynaklarından biridir.

Le Corbusier’in 5 İlkesi

1. Pilotiler

Le Corbusier'in 5 ilkesi arasında olan pilotiler
Piloti örneği

Pilotiler üzerinde yükselen yapı fikri modernizmin en etkili çözümlerindendir. Bu sayede yapıların zemin katta toprak ile teması azalmış. Böylece yaya sirkülasyonunun daha az kesintiye uğraması sağlanmıştır. Duvarlardan arınan zemin kat, çeşitli aktivitelere açık hale getirilmiştir.

Yeşil ögelerle iç mekan arasındaki ilişki kuvvetlenmiş, bazı yapılarda zemin kat otopark olarak kullanılmış bazen de taşıyıcı sistem ile ilişkisiz ve tamamen saydam olan cepheler oluşturulmuştur.

2. Bant Pencere

Dar fakat cephenin bir başından diğer başına yatay bir bant gibi uzanan pencere tipidir. Bant pencere tasarımları genellikle serbest cephe ilkesi ile birlikte kullanılmaktadır. Bunun sebebi ise tüm cepheyi saran pencerenin herhangi bir taşıyıcı tarafından engellenmesinin önüne geçmektir.

Bant pencerenin en büyük avantajı, içeride geniş bir aydınlık ortam sağlamasıdır. Öyle ki Corbusier, bir iç mekanı aydınlatmanın en iyi yolunun yatay bant pencereler olduğunu belirtmiştir.

3. Serbest Plan

İçerideki her bir mekanı duvarlar ile birbirinden ayırmak oldukça katı ve kullanışsız bir tavırdır. Modern zamanların pratik ve değişken yaşamlarına alışmaya başlayan insanlar daha esnek iç mekanlara ihtiyaç duymuştur. Bu ihtiyaç doğrultusunda Corbusier, yapıları serbest planlı tasarlamak gerektiği fikrini savunur. Yapıyı serbest planlı tasarlamak, duvarların ve mekanların sabitliğinden doğan durağanlığı kırmaktadır.

Açık planlı yapılarda mekanların yerini ve fonksiyonunu kolaylıkla değiştirebilir veya taşıyıcılardan bağımsız olarak duvarları kaldırabilirsiniz. Fakat Corbusier bir yapının tamamını serbest planlı tasarlamayı doğru görmemiştir. Bunun yerine mekanları mahremiyet derecesine göre ayırmış; Banyo ve yatak odası gibi mahrem mekanları açık mekanlardan duvarlar yardımıyla koparmıştır.

Serbest planın sağlanmasındaki en büyük kolaylık modern mimarlığın temel yapı malzemelerinden biri olan betonarmedir. Betonarme sayesinde duvarların taşıyıcı fonksiyonuna gerek kalmamıştır. Kolon ve kirişlerin taşıyıcı görevini duvarlar olmaksızın üstlenmesi ile birlikte duvarları yerleştirmek sadece mekansal ihtiyaçları ilgilendirir hale gelmiştir.

Serbest plan, sadece duvarları kaldırmak veya mekanlar arası sınırları esnetmek anlamına gelmez. İç mekanları ve bina formunu gridal düzenden ve taşıyıcı sistemden bağımsız kılması en önemli avantajlarındandır.

4. Serbest Cephe

Duvarları taşıyıcıdan ayırmak mimarlara sadece açık plan değil aynı zamanda serbest cephe tasarımları yapma imkanı da tanımaktadır. Le Corbusier’in beş ilkesinden biri olan serbest cephe sayesinde dış duvarlar taşıyıcı sistemden bağımsız tasarlanabilir. Böylece katlar boyu süren cam cepheler, pencereler veya kesintiye uğramayan bant pencereler tasarlanabilir.

Taşıyıcı sistemi cepheden içeriye doğru uzaklaştırmak serbest cephe oluşturmanın temel yoludur. Bu sayede istenilen malzeme, doku, şekil ve boyutlarda dış duvar oluşturmak mümkün hale gelmiştir.

5. Teras Çatı

Modern ev yaşayan makina Villa Savoye teras çatısı Le Corbusier 5 ilkesinden biri
Villa Savoye’un teras çatısı

Corbusier’in modern mimari anlayışına göre, bir çatının hem teras hem de bahçe olarak kullanılması gerekir. Genelde yeşil ögeler ile kaplı olan teras çatılar modern mimarinin en önemli yeniliklerinden biridir. Bu sayede yapının inşa alanından dolayı işgal edilen yeşil alanın bir kısmı çatıda tekrar oluşturulabilir. Dahası yeşil ögeler sahip oldukları toprak katmanı sayesinde yapıya ciddi bir ısı yalıtımı sağlamaktadır. Ek olarak, beton güneş ışınlarını atmosfere yansıtıp küresel ısınmayı tetiklerken, yeşil çatılar güneş ışınlarını sönümler. Bu sebeple iklimsel açıdan da faydalıdır. Teras çatı iç mekanlara alternatif olarak yeni bir mekan tipolojisi ortaya koymaktadır.

Le Corbusier’in 5 İlkesinin Görüldüğü Modern Yapılar

Villa Savoye

Geçtiğimiz yüzyılın en önemli deneysel yapı tasarımlarından birine sahip olan Villa Savoye, yeni mimarlığın 5 ilkesini barındıran en özel evdir. Corbusier’in temel yapı prensiplerini tek bir yapıda gösterdiği ve örnek olarak sunduğu Villa Savoye, mimarın değişiyle bir yaşam makinesidir.

Le Corbusier'in en önemli mimari eserlerinden biri olan Villa Savoye.
Villa Savoye

Pilotiler ile yükselen giriş kat, açık plan prensibi ile kurgulanmıştır. İçerideki ana yaşam mekanları bir rampa ile üst kata ve çatıya bağlanmaktadır. Cephelerinde ise boydan boya bant pencereler ve strüktürden ayrı bir duruş görülmektedir. Villa Savoye bitkilerle bezenmiş bir de teras çatıya sahip olarak, Corbusier’in mimari anlayışının en belirgin özetidir.

Badari Rezidansı

Hindistan’da bulunan bu çağdaş konut yapısı 2019 yılında Cadence mimarlık ofisi tarafından tasarlandı. Tasarımın en ilgi çekici yanı ön cephesindeki kavisli harekettir. Taşıyıcı sistemden bağımsız olarak tasarlanan ön cephe adeta bir tabloyu andırmaktadır.

Mimarlığın 5 ilkesi modern yapı örnekleri
Badari Rezidansı – ©Shamanth Patil

Bu kavisli tasarım anlayışını sadece cephede değil aynı zamanda döşemelerde de görmek mümkün. Yapının yeşil bir terası ve açık planlı tasarlanmış bazı bölümlerinin olduğunu da belirtmeliyiz.

Maxxi Müzesi

2016 yılında hayata gözlerini yuman kavislerin kraliçesi Zaha Hadid, ardında muhteşem mimari yapılar bırakmıştır. Bu yapılardan biri de Roma’daki MAXXI 21. Yüzyıl Sanat Eserleri Müzesi’dir. Müze binası çağımızın mimari beğenisini yansıtsa da Le Corbusier’in modern mimarideki ilkelerinden bazılarının ustaca kullanıldığını görmek mümkün.

MAXXI Müzesi
MAXXI Müzesi – ©Andreas Hunziker, Flickr

Maxxi Müzesi’nde görülen Le Corbusier ilkeleri şunlardır: Serbest cephe, serbest plan, pilotiler ve bant pencere. Bu özellikler yapının tamamına hakim olmasa da tasarımın bazı kısımlarında bu ilkeleri yer yer görmek mümkün. MAXXI Müzesi yazımızı okuyarak bina hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Şelale Evi

Tıpkı Villa Savoye gibi bir başyapıt niteliğinde olan bu yapı Frank Lloyd Wright’ın en önemli eserleri arasındadır. Evin içinde bulunduğu doğal bağlam yapının tasarım karakterini yansıtır. Oldukça dinamik bir tasarıma sahip olan Şelale evinin kütlesindeki dinamizmi kat planlarında da görmek mümkün.

Bağlam içinde mimariye örnek olarak Frank Lloyd Wright'ın tasarladığı Şelale Evi
Şelale Evi

Frank Lloyd Wright, ortak alanları açık plan stilinde tasarlayarak yapının dış mekanlarındaki ve kütlesindeki akışkanlığı içeriye de taşımıştır. Böylece betonarme strüktürün gridal sisteminden kurtulan iç mekanlar birbiri içine geçerek ortak ve değişken alanlar oluşturmuştur. Bu yapıda odalardan değil aktivite alanlarından bahsetmek daha doğrudur. Müzik alanı, yemek alanı gibi duvarlar ile değil mekansal atmosfer ve konum ile ayrılan ortamlar bulunmaktadır. Doğal mimarinin ve modernizmin en önemli eserlerinden biri olan Şelale evi hakkında daha fazla bilgi almak için buraya tıklayabilirsiniz.

Özetlemek gerekirse Le Corbusier, endüstriyel makinalara olan ilgisi ve 2 dünya savaşı arasındaki sosyal ortam sebebiyle mimarinin farklı ihtiyaçları olduğunu düşünmüştür. Bu ihtiyaçlar ise hızla kentlileşen nüfusların temel yaşam fonksiyonlarını kolaylaştırmak ve rasyonelleştirmek üzerine belirlenmiştir. Sonuç olarak Le Corbusier’in 5 ilkesi doğrultusunda endüstri ürünü yapılar ortaya çıkmış ve günümüzde halen tartışılagelen bir mimari düşünce biçiminin temelleri atılmıştır.

Önceki İçerikDünyanın En İyi Mimarlık Fakülteleri | En Başarılı 25 Okul
Sonraki İçerikCLT Yapı Malzemesi ile Tasarlanan En Güzel Ahşap Evler

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz