Frank Gehry Eserleri | Post-Modernist Mimari Anlayışı

Frank Gehry, gerçek adı Ephraim Goldberg olan Yahudi asıllı, 1929 Kanada doğumlu mimar. Ailesiyle beraber, üniversite eğitimi almadan önce Kaliforniya’ya taşındı. Lisans eğitimini Güney Kaliforniya Üniversitesi’nde tamamladı. Ardından Harvard Mimarlık Okulu’na kabul edildi. Fakat eğitimini yarıda bırakıp, Yuvarlak Köşeler anlamına gelen Easy Edges isimli mobilya serisini oluşturmaya başladı.

Easy Edges işinde kalın mukavvadan mobilyalar tasarlıyordu. Mimarlık kariyerinden önce böyle bir deneyim yaşaması, Gehry’e işlevsel ve görsel bakımdan etkili tasarımlar üretme imkanı sağlamış olmalı. Daha sonra ikinci bir mobilya tasarımı serisi çıkararak adını Experimental Edges (Deneysel Köşeler) koymuştur.

1963’te Frank Gehry and Associates isimli kendi ofisini kurarak profesyonel mimarlık kariyerine başladı. 1989 yılında mimarlık alanındaki en prestijli ödül olan Pritzker Mimarlık Ödülü’nü kazandı. 1999’da Amerikan Mimarlar Derneği’nden, 2000 yılında ise İngiliz Kraliyet Ailesi’nden altın madalya ödülünü aldı. Kariyeri boyunca müze, kamu binaları, konut ve konser salonu gibi çeşitli tipolojilerde tasarımlar üretmiştir.

Ünlü Kanadalı mimar Frank Gehry'nin eserleri ve hayatı
Mimar Frank Gehry – ©Eager, Flickr

Frank Gerhy’nin Mimari Anlayışı

  • Frank Gehry neo-modern dönemde ürettiği mimari tasarımlarla ön plana çıkmıştır.
  • Gehry meslek hayatına mobilya tasarımı yaparak başlamıştı. Burada mukavvaya şekil vererek alışıldık formlardan uzak mobilyalar tasarlıyordu. Böylece modernizmin alışıldık ve durağan tasarımlarına olan tepkisini açığa vuruyordu.
  • Gehry, işlevselciliği çok seviyor ve bu alanda öncü mimarlardan olan Louis Kahn’a hayranlık besliyordu.
  • 70’lerin sonunda, sahip olduğu mimari tecrübeyi ve mentaliteyi dekonstrüktivist düşünce ile harmanlayıp yapılar tasarladı.
  • Gehry’nin yapılarında kütlesel biçim, normlardan kurtulup özgürce şekillenir.
  • Tasarımları heykelsi bir etki bırakır.
  • Frank Gehry, binalarında çoğu zaman kıvrımlı ve akışkan formlar kullanmayı tercih eder.
  • Gehry’nin yapıları modernizmin sıkıcılığından uzak ve asimetrik çizgilere sahiptir.
  • Büyük ölçekli dekonstrüktivist yapılarını genelde titanyum ve paslanmaz çelik gibi endüstriyel metaller ile kaplar.

Eşsiz Frank Gehry Eserleri

1. Danziger Evi

1965’te tasarladığı bu yapı tasarımcı Louis Danziger’in kendi stüdyosudur. Bu ev, Gehry’nin erken dönem yapılarında sıkça görülen işlevselci ve yalın tasarımların başında geliyor. Beyaz beton yüzeyler ve içerdeki mahremiyetin derecesine göre kullandığı düşük miktardaki cam yüzeyler ile birlikte yapı minimalist bir görünüme sahiptir. Tasarımda Louis Kahn’ın saf işlevselci tavrından izler görmek mümkün.

2. Gehry Evi

Santa Monica'da bulunan Frank Gehry Evi
Gehry Evi – ©IK’s World Trip, Wikimedia

Gehry’nin 1977-78 yıllarında mevcut bir evin taşıyıcılarını ve birçok öğesini sökerek yeniden tamamladığı tasarımıdır. Bu sebeple karmakarışık bir görüntüsü vardır. İlk başlarda çok tepki çekmesine rağmen, daha sonra Yapısökümcülük hareketinin en başarılı örneklerinden biri haline gelmiştir. Ev, Gehry’nin Santa Monica, California’daki kendi evi olduğundan bu ismi almıştır.

Bu çalışması sayesinde, düşük bütçeli bir çok mesken yapı projesi almıştır. Dar parsellerde, karmaşık ortamlarda ve düşük bütçeli projelerde mimariyi bir sanata dönüştürüyordu.

3. Walt Disney Konser Salonu

Mimar Frank Gehry, Los Angelos şehir merkezindeki Walt Disney Konser Salonu’nu 1988’de tasarladı. Tasarım aşamasında, binanın taş kaplamaya sahip olmasını istemişti. Hatta bir röportajında taşın gece parlayacağını ve binayı daha güzel ve arkadaş canlısı göstereceğini açıklamıştır. Metal kaplamalar ise hava karardığında karanlıklaşıyordu. Fakat tasarım aşamasında işler değişti ve işlenmiş paslanmaz çelik kaplamalar cepheyi sardı.

Walt Disney Konser Salonu
Walt Disney Konser Salonu

Lakin bina tamamlanınca ortaya büyük bir sorun çıktı. Yansıtıcı metal paneller ile kaplanmış olan cephe, eğimli yüzeyi sebebiyle güneş ışığını çevredeki bazı binalara yoğunlaştırıyordu. Bu ise komşu yapılarda dayanılmaz oda sıcaklıkları oluşturuyor ve mimarinin çevreden bağımsız bir konu olmadığını gösteriyordu. Gehry, 2005 yılında bu problemi çözmek için bilgisayar programları yardımıyla sorun çıkaran panelleri belirledi. Sonrasında, bu panelleri zımparalayarak matlaştırdı. Gehry’nin en ünlü yapılarından biri olan Walt Disney Salonu, günümüzde Los Angelos Flarmoni Orkestrası’na ev sahipliği yapmaktadır.

4. Bilbao Guggenheim Müzesi

Frank Gehry'nin en ünlü eseri Bilbao Guggenheim Müzesi
Bilbao Guggenheim Müzesi

İspanya’daki ayrılıkçı örgüt ETA yüzünden Bilbao şehrinin adeta gözündeki ışık sönmüş ve Bilbao Limanı kullanılamaz hale gelmişti. İspanya hükümeti buna çare olarak 1990’larda kültürel ve ekonomik bir dönüşüm programı başlatmıştı. Liman bu yenileme projesinin en önemli parçasıydı. Solomon R. Guggenheim’ın bağışları ile yenilenen limanda Gehry’nin imzasını taşıyan bir de müze yapıldı. Gehry, bir liman şehri olan Bilbao’nun tarihine atıfta bulunan ve yelkenli bir gemiyi andıran Guggenheim Müzesi’ni mimarlık tarihine kazandırmıştır.

Yapı hakkında daha fazla bilgi edinmek için Guggenheim Müzesi yazımızı okumalısınız.

5. Dans Eden Ev

Dans Eden Ev
Dans Eden Ev

Prag’da bulunan Dans Eden Ev, dinamik duruşu ile tarihi yapılar arasında ön plana çıkan bir yapıdır. Gehry, binanın ortasındaki kıvrımlı geri çekilme ile adeta strüktürü dans ettirmektedir. Aslında proje 2 yapıdan oluşmakta. Sol taraftaki zarif ve kıvrımlı cam bina dans eden bir kadını, sağındaki silindirik kütleye sahip daha ağırbaşlı olanı ise erkek dansçıyı temsil ediyor.

6. Vitra Tasarım Müzesi

Frank Gehry'nin en güzel eserleri arasında olan Vitra Tasarım Müzesi
Vitra Tasarım Müzesi – ©Opalsson, Flickr

Vitra Vakfı’na ait olan müze, Frank Gehry’nin Avrupa’da tasarladığı ilk yapıdır [1]. Yapının formuna baktığımızda, Gehry’nin tasarımlarında kullandığı eğimli cepheler bu binada da göze çarpmakta. Gehry, bu eğimli cepheleri eğrisel yüzeyler ile bütünleştirmiştir. Çoğu yapısının aksine cephede sıva kullanan Gehry, dış cephenin bazı bölümlerini ise titanyum alaşımlı bir malzeme ile kaplamıştır. Müzede Vitra mobilyaları, Zaha Hadid gibi tasarımcıların tasarladığı mobilyalar ve çeşitli eserler sergilenmekte. İçeride sergi salonları, kütüphane, restorasyon laboratuvarı ve çeşitli workshop alanları bulunmaktadır.

7. Louis Vuitton Vakfı

Louis Vuitton Vakfı binası
Louis Vuitton Vakfı – ©Iwan Baan

Paris’teki en büyük 2. tabiat parkında bulunan Louis Vitton Vakfı hareketli bir kütleye sahip. Çeşitli büyüklüklerdeki kavisli kabukların oluşturduğu bu dekonstrüktivist yapı kent silüetinin modern bir parçası olmuştur. Louis Vitton Vakfı, her ne kadar inşa edildiği çevre itibariyle eleştirilerin odağında olsa da, Frank Gehry yapının tasarımında sürdürülebilir mimari stratejilerine bağlı olarak başarılı bir iş çıkarmıştır.

8. Stata Merkezi

Ray ve Maria Stata Merkezi, Frank Gehry’nin MIT için 2000 yılında tasarladığı araştırma merkezidir. 67 bin m2 alana sahip bina 4 kat üzerinde yükselen 2 farklı strüktüre ayrılıyor. Bunlardan birine Gates Tower diğerine ise Dreyfoos Tower ya da kısaca G Kulesi ve D Kulesi denmektedir.

Stata Merkezi Binası
MIT Stata Merkezi

Mimarlık eleştirmeni Robert Campbell’e göre Stata Merkezi’nin sanki hiç tamamlanmamış gibi görünen bir tasarımı var. Ayrıca Campbell, binanın neredeyse yıkılacakmış hissiyatı verdiğini belirtmektedir. Binanın duvarları yere dik değil, farklı açılarda yerleştirilmiş. Bu sebeple, binanın neresine baktığınıza bağlı olarak gördüğünüz cephe değişmektedir. Çünkü metal kaplama güneş ışınlarına karşılama miktarına göre farklı aydınlık seviyelerine sahip.

9. Weisman Sanat Müzesi

Amerika’nın Minnesota Üniversitesi’nde bulunan Weisman Sanat Müzesi Frank Gehry’nin 1993 tarihli tasarımıdır. Yapının dış cephesi mimarın çoğu yapısında kullandığı paslanmaz çelik ile kaplıdır. Bu cephe Missisipi Nehri’ne bakmakta. Arkada kalan cephe ise çevresindeki binalara uyum sağlayarak tuğla ile kaplanmıştır.

Kaynakça

[1] J. Fiona Ragheb, Jean-Louis Cohen, Solomon R. Guggenheim Museum, 2003. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2010.

[2] https://www.guggenheim-bilbao.eus/en/the-building. Erişim tarihi 20 Mayıs 2022

Önceki İçerikAntik Roma Mimarisi Yapım Teknikleri ve Özellikleri
Sonraki İçerikRomanesk Mimari Özellikleri | İri Kütlelerin Harmonisi

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz