Akropolis Müzesi | Bernard Tschumi’nin Atina Akropolü

Mimari yapılar, ait oldukları somut ve soyut bağlamı kendi özlerinde, mimari dil ile mekansallaştırabildikleri ölçüde başarılıdır. Bağlam ile ilişki kurmaları bakımından modern zamanların en çok öne çıkan yapıları ise tarihin metalaştırıldığı müzelerdir. Müze yapıları, bir şehrin, tarihin ve kültürün en önemli gösterge mekanlarındandır. Bir yapı, içinde sergilenen eserler ve barındırdığı somut ögeleriyle müze fonksiyonuna sahip olabileceği gibi, yapının bizâtihî  kendisi de bir sergi ögesine dönüşebilmektedir. Peki bir yapı, bir başkasını sergileyebilir mi? Dünya mimarlık tarihinin ve Yunan kültürünün başat yapılarından biri olan Parthenon ile girdiği ilişki bakımından Yeni Akropolis Müzesi bu minvalde ön plana çıkan bir örnektir.

Parthenon ve Atina Akropolü

Atina Akropol Tepesi'nde bulunan Parthenon Tapınağı
Parthenon Tapınağı

Akropolis denen Antik Yunan şehirlerinin en bilineni Atina Akropolü’dür. Athena Nike Tapınağı gibi oldukça önemli eserler barındırmaktadır. Akropolis’te bulunan en önemli ve en büyük yapı ise bu “Kutsal Tepe” nin merkezindeki Parthenon’dur. Atina Akropolis’i ve Parthenon, şehrin her tarafından görülebilecek bir tepeye konumlanmıştır. Tepe, deniz seviyesinden yaklaşık 152 metre yukarıda bulunmaktadır. Yunan medeniyeti için çok önemli olan bu tepenin önemini yitirmemesi için önemli yasal kararlar alınmıştır. Bunlardan biri de Yunanistan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın aldığı bina yüksekliği sınırıdır. Bu karara göre Akropolis civarında yapılacak olan yeni yapıların yüksekliği 17.5 metreyi geçemez (URL-1). Kararın alınmasının sebebi ise buradaki yeni mimari projelerin çok yüksek katlı olmasıydı. Bu karar sayesinde Parthenon, şehir ile bütünleşmeye devam edecektir.

Kutsal Tepe'de bulunan Parthenon
Atina Akropol Tepesi ve Parthenon

Bu tarihi çevrede çok yüksek yapı yapmak gibi riskli tasarım kararlarının yanı sıra, Akropolis’i yücelten ve kentle kurduğu ilişkiyi güçlendiren yapılar da bulunmaktadır. Bu yapılardan belki de en ünlüsü Bernard Tschumi’nin Yeni Akropolis Müzesi’dir.

Yeni Akropolis Müzesi

Akropol Tepesi’nde bulunan bazı eserlerin ve kazı çalışmaları sonucu günyüzüne çıkarılan arkeolojik buluntuların sergilenmesi için bölgede bir müze ihtiyacı bulunmaktaydı. Müzenin resmi sitesi olan theacropolismuseum.gr adresinde bu ihtiyacın Yunanistan’ın kuruluş yıllarından beri dillendirildiği ve tartışılageldiği bilgisi verilmektedir (URL-2). Bu ihtiyaç doğrultusunda 1865 yılında yapılan ilk müze yapısı Kutsal Tepe’de bulunmaktaydı. Bu yapı sadece 800 metrekarelik bir taban alanına sahipti. Fakat kazılar sonrası çıkartılan yeni eserler daha büyük bir yapı gerektirmekteydi. Bu sebeple 1888 yılında tasarlanan ikinci yapı, “Küçük Akropol Müzesi” ya da Little Museum olarak bilinmektedir. 1970’lere gelindiğinde ise ziyaretçilerin çoğalması ile küçük bir müzenin yetersiz kalacağı anlaşıldı.

Bu yeni müzenin tasarımına ve kimin tasarlayacağına karar verilmesi ise neredeyse 34 yıl sürdü. Toplamda 4 yarışma düzenlendi. Bunlardan 1976 ve 1979 yıllarında düzenlenenleri sonuçsuz kalmıştır. Kültür Bakanı Melina Mercouri’nin kararıyla 1989 yılında bir yarışma daha düzenlenmiştir. Fakat bu yarışmanın kazanan projesi de uygulanamamıştır.

2001 yılında düzenlenen 4. yarışma ise nihayet sonuçlanmış ve bugün tüm dünyadan insanların ilgisini çeken Akropolis Müzesi yapısının tasarlanmasına ortam hazırlamıştır. 1. seçilen bu projede tarihi çevrede tasarım konusunda oldukça tecrübeli olan Bernard Tschumi ve Yunan mimar Michael Photiadis’in imzaları bulunmaktadır. Müze 20 Haziran 2009 tarihinde ziyarete açılmıştır.

Akropolis Müzesi Mimari İncelemesi

Yarışma şartnamesinde bulunan tavsiye ve talimatlar, kazanan projenin tasarımını oldukça etkilemiştir. Kazı alanı üzerine kurulan bu müzenin doğal ışığa olan ihtiyacı, Akropol Tepesi ve Parthenon ile kurulması istenen ilişki gibi etkenler tasarımın şekillenmesini sağlamıştır (Akkurt B. H. 2020). Ayrıca geçen zaman içinde bulunan yeni kalıntılar sebebiyle müze çok daha büyük bir sergi alanına sahip olmalıydı. Eski müzeye kıyasla sergi alanı bakımından 10 kat daha büyük olan Yeni Akropolis Müzesi 14 bin m2 sergi alanı ve toplam 25 bin m2’lik alana sahiptir (Yazıcı M. ve Öztürk S.D).

Yeni Akropol Müzesi hava görüntüsü
Yeni Akropolis Müzesi ©kidslovegreece.com

Proje konsepti bakımından incelendiğinde kütle 3 ana bölüme ayrılmış ve bu 3 ana bölümün kentle kurduğu ilişki farklılaşmıştır. Ayrıca her bir bölümün sergilediği elemanlar bakımından da mimari özelliklerinin değiştiğini söylemek mümkündür. Yapının mimari tasarımı eserlerin sergilenme senaryosu etrafında şekillenmiştir.

Kolonlar üzerinde yükselen ilk bölümde kazı alanından çıkartılan eserler bulunduğu yerde sergilenirler. Ziyaretçiler bu eserleri döşemede açılan galeri boşlukları ve döşemede kullanılan camlar sayesinde incelemektedirler. İkinci bölümde ise cephe doğrudan Akropol Tepesi’ne ve Parthenon Tapınağı’na bakmaktadır. Bu sayede Parthenon Tapınağı da bir sergi ögesine dönüştürülmüştür. Üçüncü katta, Klasik ve Antik döneme ait eserler sergilenmektedir. Sonuncu katta ise Parthenon frizi ve Akropol Tepesi’nden getirilen heykeller bulunmaktadır.

Zemin kotunda sergilenen kalıntılar ve eserler müze tasarımının en önemli parçasıdır. Çünkü Atina Akropol’ü doğrudan bir kazı alanının üzerinde kurgulanmıştır. Bu eserlerin sergilenmesi ve yapının kalıntılara zarar vermemesi için çok özel bir tasarım yaklaşımı sergilenmiştir. Buna göre müze bu kotta 100’den fazla betonarme kolon üzerinde yükselmektedir. Bu sayede kalıntılara mümkün olan en az seviyede zarar verilmesi amaçlanmıştır.

Akropolis Müzesi giriş saçağı
Giriş kısmındaki galeri boşluğu. ©Tomisti, Wikimedia Common

Giriş kısmında dairesel kesitli devasa betonarme ayaklar üzerinde yükselen ve girişin tanımlanmasını sağlayan bir saçak bulunmaktadır. Saçağın üstü ise bir kent terası görevi görmektedir. Saçağın altında zemin kotunda açılan boşluk sayesinde ziyaretçiler henüz mekana girmeden kalıntıları görebiliyorlar. Böylece yapının toprak ile, kent ile, Parthenon Tapınağı ile, iç ve dış mekan ile kurduğu ilişkiler her defasında mimariyi şekillendirmesine yardımcı olmuştur. Tüm bu ilişkiler, bir yapının kurduğu bağlamsal ilişkilerin mimariyi zenginleştirmesindeki rolünü göstermektedir.

Üçüncü kat asma kat olarak tasarlanmış ve cafe-restoran, satış mekanı gibi işlevler tanımlanmıştır. En üst katta yer alan Parthenon Galerisi’nin cephesinde ise ışığın içerdeki eserlere zarar vermemesi için özel üretilmiş camlar kullanılmıştır (URL-3).

Akropolis Müzesi Parthenon Galerisi
Akropolis Müzesi Parthenon Galerisi

İyi tasarlanmış bir mimari yapı kullanıcısına farklı deneyim yaşatmalıdır. Atina Akropolis Müzesi de zemin kotundaki saçak ile başlayan, arkeolojik kalıntılara galeri boşluklarından baktıran bir rotaya sahiptir. Bu rota kent terası, arkaik dönem eserleri, Parthenon Tapınağı’nın sergilenmesi ile devam eder. Böylece müze, tarihsel bir süreç içinde kullanıcısını kentin dünü ve bugünü arasında kesintisiz bir geziye çıkartmaktadır.

Kaynaklar

Akkurt H. B. ( Temmuz, 2020). Atina’da Çağdaş Bir Kültür Tapınağı; Yeni Akropol Müzesi. Ege Mimarlık Dergisi. Sf. 28-32

Öztürk S. D. ve Yazıcı M. (n.d) Yeni Akropol Müzesi İçin Bir Okuma Önerisi. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic . 12/35, sf. 163-180. DOI: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12445

Kuloğlu N., Heinz K. G.(E.d) ve Yaşar D.(E.d), (Haziran, 2020). “Yeni Akropolis Müzesi[ne/nden] Paralaks Bir Bakış”. Mimari Yansımalar. İstanbul: YEM

URL-1: Greek Reporter. “Greek Authorities Set Height Limit For Buildings Near Acropolis”. Erişim Tarihi 20 kasım 2020. https://greece.greekreporter.com/2019/03/04/greek-authorities-set-height-limit-for-buildings-near-acropolis/

URL-2: The Acropolis Museum. Erişim tarihi 20 Kasım 2020. https://www.theacropolismuseum.gr/en/content/museum-history

URL-3: Bernard Tschumi Architects. Erişim tarihi 23 Ocak 2021. http://www.tschumi.com/projects/2/#

Önceki İçerikBergson ve Zamanın Çokluğu | Çoklu Zaman Hipotezleri
Sonraki İçerikMimari Portfolyo l Özgün Bir Portfolyo Nasıl Hazırlanmalıdır?

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz